Hội chứng Stockholm là một phản ứng tâm lý. Nó xuất hiện khi con tin hoặc nạn nhân bị lạm dụng “gắn kết” với kẻ bắt giữ hoặc người lạm dụng họ. Kết nối tâm lý này hình thành qua nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng thậm chí nhiều năm bị giam cầm hoặc lạm dụng. 

Theo đó, con tin hoặc nạn nhân có thể thấy thông cảm với kẻ giam giữ. Điều này đối lập với nỗi sợ, sự kinh hoàng và sự khinh bỉ thường thấy ở những nạn nhân khi lâm vào những tình huống kiểu này.

Qua một khoảng thời gian, một số nạn nhân thực sự xuất hiện cảm xúc tích cực với kẻ bắt giữ họ, thậm chí còn bắt đầu cảm thấy có chung mục tiêu và lý do với những kẻ kia. Nạn nhân có thể dần hình thành cảm xúc tiêu cực với cảnh sát hoặc cơ quan chức năng. Họ cảm thấy bực tức với bất kỳ ai cố giúp họ trốn thoát khỏi tình huống nguy hiểm họ đang gặp phải.

Nhiều nhà tâm lý học và chuyên gia y tế coi Hội chứng Stockholm là một cơ chế phòng vệ, hoặc một cách để giúp nạn nhân đối phó với sang chấn gây ra do tình huống đáng sợ này. Thực sự thì lịch sử xuất hiện hội chứng này có thể giúp giải thích lý do hình thành của nó.

Lịch sử hội chứng Stockholm? What is the history?

Những hiện tượng na ná với Hội chứng Stockholm có lẽ đã xuất hiện nhiều thập kỷ, thậm chí nhiều thế kỷ rồi. Nhưng mãi đến năm 1973 thì phản ứng đặc biệt trước tình trạm giam giữ hoặc lạm dụng này mới được gọi tên.

Đó là khi hai người đàn ông bắt giữ bốn con tin trong 6 ngày sau một vụ cướp ngân hàng ở Stockholm, Thụy Điển. Sau khi các con tin được thả ra, họ từ chối làm chứng chống lại những kẻ bắt giữ và thậm chí còn gây quỹ để thuê luật sư cho các bị cáo.

Sau đó, các nhà tâm lý học và các chuyên gia sức khỏe tâm thần đã dùng thuật ngữ “Hội chứng Stockholm” để chỉ hiện tượng con tin hình thành một kết nối tâm lý hoặc cảm xúc với người giam cầm họ.

Mặc dù được nhiều người biết đến nhưng Hội chứng này lại không được công nhận trong Sổ tay số liệu và chẩn đoán các rối loạn tâm thần (DSM) phiên bản mới. Sổ tay này được sử dụng bởi các chuyên gia tâm thần và những nhà chuyên môn khác trong chẩn đoán các rối loạn tâm thần.

Triệu chứng? What are the symptoms?

Hội chứng Stockholm được định hình bởi ba sự kiện hay có thể gọi là “triệu chứng”.

– Nạn nhân hình thành cảm xúc tích cực với người đang giam cầm hoặc lạm dụng họ.

– Nạn nhân hình thành cảm xúc tiêu cực với cảnh sát, cơ quan chức năng hoặc bất cứ ai cố giúp họ thoát khỏi kẻ bắt giữ. Họ thậm chí còn từ chối hợp tác chống lại kẻ giam giữ họ.

– Nạn nhân bắt đầu nhìn nhận “tính người” của kẻ bắt giữ và tin rằng đôi bên có chung mục tiêu và giá trị.

Những cảm xúc này thường xuất hiện do một tình huống nào đó đưa đến cảm xúc và căng thẳng cao độ trong quá trình bắt cóc hoặc lạm dụng.

Ví dụ, những người bị bắt cóc hoặc bị giữ làm con tin thường cảm thấy bị đe dọa bởi người bắt giữ nhưng họ cũng phụ thuộc cực kỳ vào những kẻ này để sinh tồn. Nếu kẻ bắt cóc hoặc người lạm dụng họ cho thấy một chút tử tế, họ sẽ dần có cảm xúc tích cực với những kẻ này do bởi “lòng thương” mà họ nhận được.

Dần dà theo thời gian, nhận thức của những người này bắt đầu được định hình lại và làm méo mó cách họ nhìn nhận những kẻ đang giữ họ làm con tin hay lạm dụng họ một cách đúng nghĩa.

Ví dụ về Hội chứng Stockholm. Examples of Stockholm syndrome

Một vài vụ bắt cóc nổi tiếng có liên quan mật thiết với Hội chứng Stockholm liệt kê ở dưới.

Vụ Patty Hearst. Patty Hearst.

Đây có lẽ là vụ nổi tiếng nhất: cháu gái của doanh nhân và chủ tòa soạn William Randolph Hearst bị bắt cóc vào năm 1974 bởi Quân đội Giải Phóng Symbionese (SLA). Trong suốt quá trình bị bắt cóc, cô từ bỏ gia đình, chọn một cái tên mới và thậm chí còn tham gia cùng SLA trong các vụ cướp ngân hàng. Sau này, Hearst bị bắt và cô này sử dụng thuật ngữ Hội chứng Stockholm để biện hộ cho chính mình khi ra tòa. Lời biện hộ này vô hiệu và cô bị tuyên án 35 năm tù giam.

Vụ Natascha Kampusch. Natascha Kampusch.

Năm 1998, Natascha lúc đó mới lên 10 và bị bắt cóc, bị giam trong một căn hầm tối, biệt lập dưới mặt đất. Kẻ bắt cóc, Wolfgang Přiklopil, giam cô bé trong hơn 8 năm. Trong suốt thời gian đó, anh ta lúc thì đối xử tử tế, lúc thì đánh đập cô bé và đe dọa sẽ giết cô. Natascha sau đó đã trốn thoát được và Přiklopil đã tự sát. Tin tức ghi nhận lúc khai báo Natasha đã cho thấy “đau buồn khôn nguôi.”

Vụ Mary McElroy. Mary McElroy

Năm 1933, 4 người đàn ông đã chĩa súng bắt giữ Mary lúc đó mới 25 tuổi, xích cô vào bức tường trong một căn nhà ở một trang trại bỏ hoang, đòi gia đình cô phải đưa tiền chuộc cô về. Khi được thả, cô đã rất vất vả để nhớ lại tên kẻ bắt cóc trong phiên tòa sau đó. Cô này cũng công khai bay tỏ sự cảm thông cho những kẻ này.

Hội chứng Stockholm trong xã hội ngày nay. Stockholm syndrome in today’s society

Mặc dù Hội chứng Stockholm nói chung thường có liên hệ với các vụ bắt cóc hoặc giữ con tin nhưng nó thực sự có thể xuất hiện trong một số tình huống và mối quan hệ khác trong cuộc sống thường nhật.

Hội chứng Stockholm có thể cũng xuất hiện trong những trường hợp sau:

– Các mối quan hệ lạm dụng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người bị lạm dụng có thể hình thành sự gắn bó cảm xúc với kẻ lạm dụng họ. Lạm dụng tình dục, thể chất và cảm xúc cũng như tình trạng loạn luân có thể kéo dài trong nhiều năm. Theo thời gian, một người có thể hình thành cảm xúc tích cực và lòng cảm thông với người đang lạm dụng họ.

– Lạm dụng trẻ em. Người lạm dụng thường đe dọa sẽ làm đau, thậm chí dọa giết nạn nhân. Nạn nhân có thể cố gắng tránh không làm kẻ lạm dụng bực mình bằng cách nghe lời. Những kẻ lạm dụng cũng có thể đối xử tử tế với nạn nhân một cách chân thành. Điều này sẽ càng khiến đứa trẻ bối rối và khiến chúng không hiểu thấu bản chất tiêu cực của mối quan hệ.

– Mua bán tình dục. Những người bán thân thường dựa dẫm vào người lạm dụng mình để đảm bảo những nhu cầu thiết yếu, như thức ăn và nước uống. Khi lẻ lạm dụng cung cấp những thứ này thì nạn nhân sẽ dần hình thành cảm xúc tích cực với kẻ đang lạm dụng mình. Họ cũng có thể kháng cự không hợp tá với cảnh sát vì sợ bị trả thù hoặc nghĩ rằng họ phải bảo vệ kẻ lạm dụng để bảo vệ chính bản thân mình.

– Huấn luyện thể thao. Tham gia một môn thể thao là một cách tuyệt vời để xây dựng kỹ năng và các mối quan hệ. Không may là một số quan hệ kiểu này cuối cùng lại có thể vô cùng tiêu cực. Huấn luyện khắc nghiệt có thể biến tướng thành lạm dụng. Vận động viên có thể tự nói với bản thân rằng hành vi của huấn luyện viên là vì muốn tốt cho họ và điều này, theo một nghiên cứu năm 2018, rốt cuộc lại trở thành một dạng biểu hiện của hội chứng Stockholm.

Điều trị. Treatment

Nếu bạn tin rằng bạn hay người quen của bạn đang gặp hội chứng Stockholm thì hãy tìm kiếm giúp đỡ. Tư vấn hoặc điều trị tâm lý cho rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) có thể giúp làm giảm bớt những vấn đề trước mắt có liên quan đến phục hồi như chứng lo âu và trầm cảm.

Tâm lý trị liệu lâu dài có thể hỗ trợ bạn hoặc người thân phục hồi theo hướng bền vững hơn.

Các nhà tâm lý học và chuyên gia tâm lý trị liệu có thể dạy bạn những cơ chế phòng vệ lành mạnh và những cách phản ứng với vấn đề, giúp bạn hiểu được điều gì đã xảy ra, tại sao nó lại xảy ra và làm sao để bước tiếp. Tái lập lại những cảm xúc tích cực giúp bạn hiểu được những gì đã xảy ra không phải là lỗi của bạn.

Kết luận. The bottom lines

Hội chứng Stockholm là một cơ chế đối phó có thể xuất hiện ở những người bị lạm dụng hoặc bắt cóc.

Nỗi sợ hãi hay hoảng loạn có thể là những biểu hiện thường gặp nhất trong những tình huống này, nhưng vẫn có người dần hình thành những cảm xúc tích cực với kẻ bắt giữ hay người lạm dụng mình. Họ không muốn phối hợp hay liên hệ với cảnh sát, thậm chí còn do dự chống lại kẻ lạm dụng hay bắt cóc.

Hội chứng Stockholm không phải là một chẩn đoán sức khỏe tâm thần chính thức. Thay vào đó, người ta coi nó là một cơ chế đối phó với sang chấn. Người bị lạm dụng, bị bắt cóc hoặc là nạn nhân của tình trạng loạn luân hoặc khủng bố có thể xuất hiện hội chứng này. Điều trị phù hợp có thể diễn ra trong thời gian lâu dài để giúp đưa đến phục hồi bền vững.

Tham khảo. Sources

Alexander DA, et al. (2009). Kidnapping and hostage-taking: a review of effects, coping and resilience. DOI: 10.1258/jrsm.2008.080347

Bachand C, et al. (2018). Stockholm syndrome in athletics: a paradox. DOI:     10.1017/cha.2018.31

Cantor, et al. (2007). Traumatic entrapment, appeasement and complex post-traumatic stress disorder: evolutionary perspectives of hostage reactions, domestic abuse and the Stockholm syndrome. ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17464728

Graham DL, et al. (1995). A scale for identifying “Stockholm syndrome” reactions in young dating women: factor structure, reliability, and validity.  ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8555117?dopt=Abstract

Graham DLR, et al. (1988). Survivors of terror: battered women, hostages, and the Stockholm syndrome (from feminist perspectives on wife abuse.) ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=119053

Karan A, et al. (2018). Does the Stockholm syndrome affect female sex workers? The case for a “sonagachi syndrome.” DOI:     bmcinthealthhumrights.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12914-018-0148-4

Stockholm syndrome. (n.d.). diseaseinfosearch.org/Stockholm+syndrome/9848

The Stockholm syndrome. (2015). secasa.com.au/pages/the-effects-of-childhood-sexual-abuse/the-stockholm-syndrome/

Nguồn: https://www.healthline.com/health/mental-health/stockholm-syndrome